Syndroom.info

Syndroom van Cushing

1. Overzicht Syndroom van Cushing

Het syndroom van Cushing is een syndroom waarbij er teveel aan cortisol aanwezig is in het lichaam. Cortisol is een hormoon dat geproduceerd wordt door de bijnieren. Het speelt een belangrijke rol bij veel processen in het lichaam.




Cortisol wordt ook wel het stresshormoon genoemd. In momenten van stress zorgt het voor het vrijkomen van meer energie in met name de spieren. Wanneer cortisol echter in te hoge concentraties in het bloed aanwezig is, zorgt het voor problemen. Dit is het geval bij het syndroom van Cushing.

1.1 Syndroom of ziekte van Cushing

Cushing syndroom ziekteVaak worden het syndroom en de ziekte van Cushing door elkaar gebruikt alsof beide aandoeningen hetzelfde zijn. Dit is echter niet helemaal het geval. We spreken van het syndroom van Cushing als er teveel cortisol aanwezig is, door welke oorzaak dan ook.

Dit is anders bij de ziekte van Cushing. Het overschot aan cortisol wordt bij de ziekte van Cushing altijd veroorzaakt door een goedaardige tumor in de hypofyse, een klein orgaantje in de hersenen. Door de tumor geeft de hypofyse teveel ACTH af. Dit is een hormoon dat op zijn beurt zorgt voor de afgifte van cortisol in de bijnieren.

Zie ook de afbeelding hiernaast. Bij de ziekte van Cushing is de hypofyse aangedaan, oranje in de afbeelding. Bij het syndroom van Cushing zijn de bijnieren aangedaan of ligt de oorzaak elders in het lichaam, vaak bij een gezwel rond de longen of darmen. In de afbeelding grijs. Locaties van organen zijn niet exact.

1.2 Syndroom van Cushing symptomen

Het syndroom van Cushing kan zorgen voor een groot aantal verschillende symptomen. Het hormoon cortisol speelt een belangrijke rol in een hoop processen in het lichaam. Al deze processen raken verstoort bij het syndroom van Cushing.




Symptomen zijn onder andere een snelle gewichtstoename, stemmingswisselingen, spierafbraak, ongelijke verdeling van vet, osteoporose en diabetesverschijnselen. Bekijk een overzicht van alle symptomen van het syndroom van Cushing bij het kopje syndroom van Cushing symptomen.

Symptomen zijn onder andere een snelle gewichtstoename, stemmingswisselingen, spierafbraak, ongelijke verdeling van vet, osteoporose en diabetesverschijnselen.

1.3 Syndroom van Cushing oorzaak

Bij de ziekte van Cushing wordt het overschot aan cortisol altijd veroorzaakt door een tumor in de hypofyse, een orgaantje in de hersenen. Deze tumor is vaak goedaardig, maar kan kwaadaardig zijn.

Bij het syndroom van Cushing verschilt de oorzaak. Vaak ligt de oorzaak in de bijnier zelf. Ook hier gaat het vaak om een goedaardige tumor. In sommige gevallen ligt de oorzaak elders in het lichaam. Vaak gaat het om een gezwel ergens in het lichaam dat het hormoon ACTH produceert. Dit hormoon stimuleert de afgifte van cortisol door de bijnieren.

In veel gevallen wordt het syndroom echter veroorzaakt door het gebruik van medicijnen die dezelfde werking als cortisol hebben. Bijvoorbeeld prednison kan cortisol in het lichaam imiteren en zorgen voor een te hoog gehalte van cortisol(achtige) hormonen. Lees hier meer over bij het kopje Cushing oorzaak.

1.4 Syndroom van Cushing diagnose

De diagnose van het syndroom van Cushing wordt gesteld met behulp van een aantal lichaamsscans. Voor deze scans worden uitgevoerd zullen er een aantal bloed- en urinetests worden uitgevoerd die aanwijzingen kunnen geven over de locatie van het gezwel.

Op deze manier is meestal een enkele scan van de hypofyse of bijnier voldoende om het gezwel te lokaliseren, in plaats van een scan van beide organen. Ligt het gezwel buiten de hypofyse of bijnier, dan is het lokaliseren lastiger.

In meer dan de helft van de gevallen wordt het gezwel echter alsnog snel gevonden door een combinatie van lichaamsscans. Lees uitgebreid over de diagnose bij de paragraaf Cushing diagnose.

1.5 Syndroom van Cushing behandeling

De behandeling van het syndroom of de ziekte van Cushing bestaat uit het operatief verwijderen van de tumor in de hypofyse of bijnier. Ligt de oorzaak bij een gezwel elders in het lichaam, dan wordt deze operatief verwijderd.

Voorafgaand aan de ingreep worden meestal al medicijnen toegediend die de cortisolproductie onderdrukken, zodat de cortisolconcentratie in het bloed al weer meer richting een normaal niveau gaat. Het gebruik van deze medicijnen kan echter niet als vervanging voor de operatie worden gebruikt. Lees alles over de behandeling onder Cushing behandeling.

2. Syndroom van Cushing symptomen

Cortisol speelt bij een hoop processen in het lichaam een belangrijke rol. Vooral in de energiehuishouding is cortisol belangrijk. Zo zorgt het voor de afbraak van vet, aanmaak van extra glucose en afbraak van eiwitten.

Bij teveel cortisol, worden deze processen te sterk gestimuleerd. Dit zorgt voor specifieke symptomen, samen met enkele andere typische symptomen.

Symptomen Cushing

De onderstaande symptomen komen vaak voor bij Cushing:

Opvallende vetverdeling: Veel patiënten krijgen te maken met een gewichtstoename. Vooral in de buikstreek gaat vet ophopen. Tegelijkertijd verdwijnt vet vaak juist bij de armen en benen, die zelfs mager kunnen worden. Het snel dik worden rond de buikstreek kan zorgen voor striae. Vetophoping kan ook plaatsvinden in het gelaat of de rug.

Slapeloosheid
Stemmingswisselingen
Spier- en botzwakte: De weefsels worden deels afgebroken door het cortisoloverschot. Dit kan onder andere leiden tot snellere botbreuken en een ingezakte ruggenwervel.
Vaker moeten plassen
Blauwe plekken
Geheugen- en concentratieproblemen
Diabetes-achtige verschijnselen door een te hoge bloedsuiker. Dit kan leiden tot een insulineongevoeligheid.
Hoge bloeddruk
Onderdrukking van het immuunsysteem, wat kan leiden tot het sneller krijgen van infecties.
– Een onregelmatige of afwezige menstruatie en onvruchtbaarheid bij mannen
Overmatige haargroei bij vrouwen, of juist haaruitval bij mannen
– Een te hoog gehalte aan cholesterol door vetafbraak

Niet alle symptomen hoeven tegelijk voor te komen bij iemand met Cushing. Daarnaast kan de ernst van de symptomen tussen verschillende patiënten verschillen, mede afhankelijk van de oorzaak van het syndroom. De symptomen zullen doorgaans verdwijnen bij een goede behandeling.

Niet alle symptomen hoeven tegelijk voor te komen bij iemand met Cushing.

 

3. Oorzaak syndroom van Cushing

Zowel het syndroom als de ziekte van Cushing wordt meestal veroorzaakt door een gezwel in het lichaam . Bij de ziekte van Cushing bevindt dit gezwel zich in de hypofyse. Bij het syndroom van Cushing bevindt dit gezwel zich meestal in de bijnieren, maar soms ook elders in het lichaam.

Het syndroom van Cushing wordt ook vaak veroorzaakt door gebruik van medicijnen die lijken op het lichaamseigen cortisol.

3.1 Medicijnen

In de meeste gevallen wordt het syndroom van Cushing veroorzaakt door het gebruik van medicijnen die invloed hebben op de cortisolspiegel van het lichaam. Dit zijn medicijnen die ongeveer dezelfde werking hebben het lichaamseigen cortisol.

Voorbeelden hiervan zijn dexamethason en prednison. In dit geval wordt het syndroom dus niet veroorzaakt door een te grote cortisolproductie, maar een kunstmatig hoge cortisolspiegel. Symptomen verdwijnen wanneer er wordt gematigd met de medicijnen. Dit moet wel in samenspraak met de arts gebeuren.

3.2 Oorzaak ziekte van Cushing

De ziekte van Cushing wordt altijd veroorzaakt door een tumor in de hypofyse. De hypofyse is een klein orgaantje dat net onder de hersenen hangt. Meestal gaat het om een goedaardige tumor, maar soms kan het een kwaadaardige tumor betreffen.

Bij een tumor in de hypofyse gaat de hypofyse een overvloed aan het hormoon ACTH produceren. Dit is een hormoon, dat op zijn beurt de afgifte van andere hormonen reguleert, waaronder cortisol. Een teveel aan ACTH veroorzaakt een overproductie aan cortisol. Dit heeft de ziekte van Cushing tot gevolg.

3.3 Syndroom van Cushing

De oorzaak van het syndroom van Cushing kan een stuk meer verschillen dan die van de ziekte van Cushing. In veel gevallen ligt de oorzaak bij een tumor in de bijnier.

Net als bij een tumor in de hypofyse, is deze vaak goedaardig, maar soms kwaadaardig. Dit moet uit onderzoek blijken. Bij een tumor in de bijnier gaat deze een overvloed aan cortisol produceren, met Cushing tot gevolg.

Soms wordt Cushing veroorzaakt door een gezwel buiten de bijnieren of hypofyse. Dit zijn neuro-endocriene gezwellen. De cellen van het gezwel zijn afkomstig van het centraal zenuwstelsel. Deze gezwellen bevinden zich vooral vaak bij de thymus, darmen of longen. Deze gezwellen produceren ACTH, wat net als bij een hypofysetumor zorgt voor extra cortisolproductie.

De oorzaak van het syndroom van Cushing kan een stuk meer verschillen dan die van de ziekte van Cushing.

4. Diagnose syndroom van Cushing

De symptomen die horen bij het syndroom of de ziekte van Cushing zijn vrij duidelijk herkenbaar voor een arts. Hierdoor kan er al snel het vermoeden zijn van Cushing. Vooral wanneer er medicijnen worden geslikt die kunnen zorgen voor Cushing kan er een snelle diagnose gesteld worden.

Toch kunnen symptomen ook een andere oorzaak hebben. Onderzoek moet uitwijzen of het inderdaad Cushing betreft. Cushing wordt veroorzaakt door een gezwel. Vaak in de hypofyse of bijnier, soms elders in het lichaam. Voordat deze kan worden verwijderd, moet de locatie van het gezwel worden vastgesteld. Hiervoor moeten een aantal bloed- en urinetests worden uitgevoerd in combinatie met een aantal lichaamsscans.

4.1 Eerste fase – bepaling cortisol

De eerste fase van de diagnose bestaat uit het bepalen van de hoeveelheid cortisol in het lichaam op verschillende momenten. Dit wordt op verschillende wijzen bepaald. Allereerst moet er gedurende een dag lang de urine worden opgevangen (24-uurs urine). In de urine wordt het cortisolgehalte bepaald. Door de waardes te vergelijken met een gezond persoon, kan worden gezien of er meer cortisol aanwezig is dan normaal.

Een tweede test is de dexamethason-onderdrukkingstest. Dexamethason is een medicijn dat erg lijkt op cortisol. Hierdoor onderdrukt het de afgifte van lichaamseigen cortisol. Wanneer dexamethason om 11 uur ’s avonds wordt ingenomen, zal normaal gesproken ’s ochtends bijna geen cortisol te meten zijn in de urine. Bij mensen met Cushing is er ondanks de aanwezigheid van dexamethason nog wel cortisol aanwezig.

Een derde en laatste test is het meten van de cortisolconcentratie in het speeksel in de avond, meestal rond 11 uur. Op dit moment zal de concentratie cortisol normaal gesproken zeer laag zijn. Is dit niet het geval, dan kan dit zijn door Cushing. Deze eerste fase is genoeg voor een voorzichtige verwachting van Cushing, maar nog niet voor een definitieve diagnose.

4.2 Tweede fase – bloedtest

Wanneer de testen uit de vorige fase wijzen op een verhoogd cortisolgehalte, worden aanvullende bloedtests uitgevoerd. Meestal kiest het ziekenhuis ervoor deze tests uit te voeren gedurende een dagopname. Bij beide bloedtests wordt er eerst bloed afgenomen. Daarna wordt ofwel de stof dexamethason, ofwel de stof CRH geïnjecteerd.

Na enige tijd wordt wederom bloed afgenomen. De cortisolgehaltes worden bepaald in alle bloedmonsters. Afhankelijk van het resultaat kan meestal een diagnose worden gesteld en ook al worden bepaald waar het gezwel zich bevindt.

Derde fase – diagnose met scans

Dankzij de bovenstaande tests is er meestal al een goed idee waar in het lichaam het gezwel zich bevindt. Om dit te verifiëren wordt een scan uitgevoerd. Omdat al een vermoeden bestaat waar het gezwel zich bevindt, kan er meestal op een vrij specifieke locatie gescand wordt.

In sommige gevallen wordt er niet direct een gezwel gevonden en zijn aanvullende scans en onderzoeken nodig voor een definitieve diagnose van Cushing.

5. Behandeling syndroom van Cushing

De behandeling van zowel de ziekte van Cushing als het syndroom van Cushing bestaat uit de operatieve verwijdering van het gezwel. In vrijwel alle gevallen van Cushing ontstaat het overschot aan cortisol namelijk uit een gezwel in de hypofyse, bijnier of elders in het lichaam.

Voordat er geopereerd kan worden, moet de zwelling exact gelokaliseerd worden. Hiervoor is vooronderzoek nodig. Lees hierover bij de paragraaf Cushing diagnose. Soms wordt Cushing veroorzaakt door medicijngebruik. Wanneer dit de oorzaak is, kan er in samenspraak met de arts worden gematigd met de medicijnen om de symptomen te verminderen.

In vrijwel alle gevallen van Cushing ontstaat het overschot aan cortisol namelijk uit een gezwel in de hypofyse, bijnier of elders in het lichaam.

5.1 Voorafgaand aan de ingreep

Het proces voorafgaand aan de ingreep kan enkele weken tot maanden in beslag nemen. In deze periode moet onder andere het gezwel worden gelokaliseerd. In deze periode worden er meestal medicijnen voorgeschreven die de cortisolspiegel alvast wat omlaag brengen.

Dit moet een deel van de klachten al verlichten. Medicijnen kunnen echter niet als vervanging voor een ingreep worden gebruikt, deze zal altijd moeten worden uitgevoerd.

Medicijnen kunnen echter niet als vervanging voor een ingreep worden gebruikt, deze zal altijd moeten worden uitgevoerd.

5.2 Operatieve verwijdering gezwel

De verwijdering van het gezwel dat zorgt voor de verhoogde cortisolspiegels, wordt uitgevoerd door een gespecialiseerde chirurg. Het succespercentage hangt af van de locatie van het gezwel. Bij de ziekte van Cushing, waarbij het gezwel zich in de hypofyse, bij de hersenen bevindt, is de kans op succes ongeveer 60-70%.

Bij een niet-succesvolle operatie moet er nog een ingreep plaats vinden en eventueel bestraling plaatsvinden.

5.3 Na de ingreep

Het laatste gedeelte van de behandeling van Cushing bestaat uit het nemen van cortisolmedicijnen. Door de constant hoge niveaus van cortisol tijdens de aandoening is de normale aansturing en regeling van cortisolproductie in het lichaam verstoord.

Dit moet langzaam weer op gang komen. Om te zorgen dat er toch voldoende cortisol in het lichaam aanwezig is, worden er medicijnen met cortisol ingenomen. Op een gegeven moment zal het lichaam zelf weer de juiste productie gaan overnemen en hoeven er geen medicijnen meer genomen te worden.

Soms kan een patiënt nog wel enkele jaren last hebben van klachten als gevolg van de eerdere Cushing aandoening. In veel gevallen kunnen deze symptomen goed bestreden worden met verschillende therapieën.


tags

Syndroom - Aids - Fibromyalgie - Behandeling - Symptomen - Aandoening - Down - Tourette- Tietze - Hiv - Pijn - Syndromen - Behandelen - Kenmerken - Spierreuma - Vitamine B12 - Reuma - Asperger - Cushing - Autisme - Fibromyalgie test
Iedere twee weken GRATIS gezondheidstips en exclusieve kortingen bij geselecteerde gezondheidswinkels?

Schrijf je in voor de Syndroom.info nieuwsbrief

Inschrijven